aktualnościzdjęciaRada Regionalna SIPmultimedialne archiwumwładzeProgram
Czwartek, 24 maja 2018
Imieniny: Joanny, Zdenka, Zuzanny

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania Okręgu Kujaw Zachodnich (1980-1981)

 

16 października 1980 roku w auli I LO odbyło się pierwsze spotkanie inowrocławskich pracowników oświaty, na którym powołano Międzyszkolny Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, do którego weszli: Henryk Łada (przewodniczący), Anna Pasela (zastępca przewodniczącego), Stanisław Laskowski, Mirosław Zacharczyk (sekretarze komitetu) oraz Alfred Krysiak, Stefan Łożykowski, Józef Matuszewski, Zygmunt Rynarzewski, Marian Frąszczak, Anna Balcerzak, Bogdan Grudziński, Barbara Antoszkiewicz, Henryk Korecki i Włodzimierz Syczyło. Wolę przystąpienia do związku wyraziło ok. 170 osób, podjęto także decyzję o rejestracji w inowrocławskim MKZ.

Organizacje terenowe nowego związku bardzo szybko zaczęły powstawać w inowrocławskich szkołach oraz na terenie Kujaw zachodnich. W październiku 1980 roku zawiązała się grupa inicjatywna w Szkole Rolniczej w Kościelcu Kujawskim, na czele której stanął Jan Dankowski. Silne struktury powstały na terenie gminy Kruszwica, gdzie w październiku 1980 roku z inicjatywy Bolesława Lewandowskiego powołano komitet założycielski. 19 listopada odbyło się zebranie organizacyjne przygotowujące wybory władz NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Kruszwicy, a tydzień później przewodniczący Bolesław Lewandowski podpisał porozumienie z Gminnym Dyrektorem Szkół Romanem Tschurlem dotyczące swobody działania nowego związku zawodowego. 2 grudnia 1980 roku zorganizowano zebranie wyborcze koła NSZZ „Solidarność” miasta i gminy Kruszwica. Szefem struktur został nauczyciel ze SP nr 2 w Kruszwicy – Ryszard Zalewski.

W Barcinie to właśnie pracownicy oświaty i służby zdrowia zorganizowali najsilniejsze ogniwa związku, a w połowie listopada wszyscy nauczyciele ze SP nr 1 i 2 w Pakości zgłosili akces do „S”. W grudniu dołączyły kolejne placówki. W Gniewkowie powołano Międzyszkolny Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”, do którego przystąpiło 74 pracowników szkół i przedszkoli z całej gminy. W skład zarządu weszli: Wiesława Kubska, Wiesław Nowakowski, Józef Paprocki i Michał Siewkowski. W Strzelnie powstało 6 ogniw związku, a zasługą tego koła było przede wszystkim zaangażowanie w walkę o rejestrację rolniczej „Solidarności”.

3 marca 1981 roku do składu Komisji Okręgowej dokooptowano koła z Barcina, Mogilna i Złotnik Kujawskich. W Zbiorczej Szkole Gminnej w Złotnikach Kujawskich do związku zapisało się 46 spośród 103 pracowników. Prezydium utworzyło sześć osób – 3 członków PZPR i 3 bezpartyjnych. Koła związku powstały również w Janikowie oraz Rojewie.

Międzyszkolny Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” zakończył swoją działalność 14 grudnia 1980 roku. W tym dniu zorganizowano Walne Zebranie, podczas którego wybrano zarząd Komisji Okręgowej w następującym składzie: Henryk Łada (przewodniczący), Danuta Jasiaczyk-Przygodzka (zastępca przewodniczącego), Mirosław Zacharczyk (sekretarz), Anna Balcerzak (zastępca sekretarza) i Włodzimierz Hulisz (skarbnik). Funkcję wiceprzewodniczących objęli: Zofia Pomianowska, Wanda Popiołek, Marek Sarna, Ryszard Słowiński, Ryszard Zalewski, Krystyna Janikowska, a skład uzupełnili członkowie – Janina Frnaków, Alfred Krysiak, Stanisław Laskowski, Bolesław Lewandowski, Stefan Łożykowski, Edmund Mikołajczak, Anna Pasela, Danuta Szymczak, Piotr Stępniowski, Józef Tarkowski i Zygmunt Leszek Tucholski. Związek przyjął zaproponowaną przez Henryka Ładę nazwę Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania Okręgu Kujaw Zachodnich, za którą kryło się przekonanie o konieczności powrotu do ciągle aktualnej potrzeby integrowania społeczeństwa Kujaw. W tym czasie organizacja objęła swym zasięgiem praktycznie cały region, zrzeszając niemal 1500 członków zrzeszonych w ponad 40 ogniwach.

Komisja Okręgowa bardzo szybko zaangażowała się w działalność „Solidarności” w całym regionie. Wiele kół podejmowało się organizacji imprez z okazji rocznicy wybuchu powstania listopadowego czy wydarzeń grudniowych. 16 grudnia 1980 roku w rocznicę strajków na Wybrzeżu oflagowanych było 30% placówek oświatowych w Inowrocławiu.

Szerokim echem w całym regionie odbiły się marcowe wydarzenia w Bydgoszczy i pobicie przez MO trzech członków „Solidarności”. 31 marca 1981 roku komisja podjęła w tej sprawie stosowną uchwałę, w której zdecydowanie domagała się wyjaśnień, ukarania winnych zajścia oraz odwołania wicewojewody Władysława Przybylskiego.

W nadchodzących miesiącach prezydium Komisji Okręgowej zajmowało się licznymi problemami lokalnej oświaty. Reprezentanci związku brali udział w regionalnych (Edmund Mikołajczak) i krajowych zjazdach sekcji oświaty (Alfred Krysiak i Henryk Łada), kolportażu prasy dla poszczególnych kół, interwencjach na rzecz poprawy warunków pracy nauczycieli i uczniów. Powołano też następujące komisje: socjalno-bytową, do spraw programów szkolnych, historyczną, turystyczno-kulturalną, inwestycji i pomocy szkolnych, redakcyjną i interwencyjną. Nauczyciele wydali również dwa numery własnego biuletynu „Okręg Kujaw Zachodnich Region Bydgoski”, w którym zamieszczono artykuły poświęcone aktualnej sytuacji w kujawskiej oświacie.

Najważniejszym wydarzeniem w 1981 roku było z pewnością zorganizowanie wspólnie z inowrocławskim MKZ Zjazdu Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania, który w dniach 13-14 czerwca obradował w stolicy Kujaw zachodnich. 13 czerwca do auli I LO przybyło ponad 100 delegatów (m.in. członkowie Prezydium Krajowej Rady Sekcji Oświaty i Wychowania – Jerzy Roman, Albin Zieliński, Bronisław Sarzyński, Stefan Starczewski, Stanisław Alot, Ryszard Bonczar, Grażyna Kułak, Ignacy Czeżyk).

Obrady poświęcone zostały m.in. dalszej pracy nad projektem statusu prawnego nauczyciela w systemie edukacji narodowej (po zakończeniu prac projekt ten miał zostać przedłożony Sejmowi do zatwierdzenia). Dyskutowano także o tabeli uposażeń nauczycieli, ustawie o edukacji narodowej, statusie prawnym pracowników oświaty i wychowania oraz o dokształcaniu nauczycieli. Obok w sąsiadującym z aulą pomieszczeniu redakcja zjazdu, mając do dyspozycji maszyny do pisania i powielacze, na bieżąco przygotowywała dla uczestników spotkania uchwały, wypowiedzi z dyskusji, postanowienia oraz informacje. 14 czerwca dla uczestników zjazdu odprawiona została msza święta w kościele Zwiastowania NMP. Po jej zakończeniu kontynuowano obrady, zakończone ok. godziny 14.00.

  W trakcie szesnastu miesięcy „Karnawału Solidarności” nauczyciele z Inowrocławia podejmowali szereg innych inicjatyw zmierzających do trwałych zmian w mieście. W 26 numerze „Ilustrowanego Kuriera Polskiego” z 1981 roku opublikowany został list Edmunda Mikołajczaka, w którym zwracał on uwagę na konieczność zrewidowania nazewnictwa inowrocławskich ulic, przede wszystkim ze względu na ogromne zmiany jakie zaszły na tym polu po 1945 roku. Z mapy miasta zniknęły wtedy stare, historyczne nazwy ulic – Św. Ducha, Kasztelańska, Świętokrzyska, Św. Mikołaja, Panny Marii czy plac Klasztorny. Nic dziwnego, że pomysł spodobał się wielu mieszkańcom kujawskiego grodu, wywołując ożywioną dyskusję na łamach gazety. Podczas zebrania przewodniczących kół (25 lutego 1981) inicjatywę poparły także władze związku, a Zarząd Oddziału NSZZ „Solidarność” rozpoczął kolportaż kolejnego listu autora w tej sprawie. Niestety entuzjazmu działaczy „S” nie podzielały władze Inowrocławia. Projekt stosownej uchwały został odrzucony większością głosów przez członków Miejskiej Rady Narodowej. Nie dziwi zatem fakt, że w opublikowanym na łamach opozycyjnego pisma „Kontra” (nr 1 z 6 listopada 1981) liście Edmund Mikołajczak w ostrych słowach skrytykował postępowanie tych członków MRN, którzy zagłosowali przeciwko zmianom: „Znowu zatem okazało się, że to społeczeństwo jest dla administracji, a nie odwrotnie, jak można by sądzić. Nieduże stosunkowo koszty i niechęć urzędników – wystarczyły – zdaniem większości radnych – aby zdeptać argumenty naukowe, tradycję i wolę społeczeństwa. Jako mieszkańcowi Inowrocławia i nauczycielowi jest mi po prostu wstyd za władze miejskie”. Nie był to jednak koniec pomysłów. Dzięki zaangażowaniu Henryka Łady 6 września 1981 roku na budynku Dworca PKP w Inowrocławiu odsłonięto tablicę poświęconą pamięci Leona Czarlińskiego – pierwszego komendanta inowrocławskiego dworca kolejowego w 1919 roku, zaś 19 października 1981 roku przewodniczący Komisji Okręgowej brał udział w, zorganizowanym przy współudziale bydgoskiej „S”, zebraniu reaktywowanego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

Przedstawiciele związku uczestniczyli również w uroczystościach zorganizowanych z okazji rocznicy 3 Maja, po których rozpoczęły się przygotowania do wyborów w regionie bydgoskim oraz miejskiej organizacji. Do Zarządu Regionu wybrano następujących kandydatów z Inowrocławia: Edward Duraj, Marek Błocki, Henryk Łada, Henryk Łuczak, Bolesław Maniakowski i Lech Tomaszewski. Pamiętać należy także, że 26 maja 1981 Edmund Mikołajczak, Włodzimierz Hulisz, Alfred Krysiak i Zofia Pomianowska zostali wybrani delegatami do Wojewódzkiej Sekcji Oświaty i Wychowania. Trzy dni później Edmunda Mikołajczaka wybrano do 9-osobowego Prezydium Regionalnej Rady Sekcji, a w październiku został wiceprzewodniczącym tego gremium.

25 lipca 1981 roku w świetlicy HSG „Irena” spotkali się delegaci inowrocławskiego oddziału NSZZ „Solidarność”. W trakcie zebrania dokonano wyboru przewodniczącego i prezydium. Na stanowisko szefa lokalnych struktur związku zgłoszono następujące kandydatury: Edward Duraj, Henryk Łada, Władysław Wiśniewski, Ferdynand Zalewski i Jan Wojciech Zieliński. W wyborach zwyciężył Ferdynand Zalewski, zaś Henryk Łada został członkiem zarządu oraz członkiem komisji do spraw organizacyjnych i szkolenia.

Dzięki zaangażowaniu Henryka Łady i Leszka Tucholskiego na początku kwietnia 1981 roku w Inowrocławiu powołano Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Młodzieży Szkolnej „Solidarność”, na którego czele stanął Jarosław Brejza, uczeń Zespołu Szkół Mechanicznych i Elektrycznych w Inowrocławiu. Do związku przystąpiły następujące szkoły: ZSMiE, Zespół Szkół Samochodowych, I oraz II LO w Inowrocławiu, Zespół Szkół Ekonomicznych, Zespół Szkół Medycznych, Zespół Szkół Chemicznych oraz Zespół Szkół Zawodowych w Piechcinie.

W swych działaniach uczniowski związek koncentrował się na aktualnych problemach w mieście. Młodzież organizowała pomoc dla rolników okupujących gmach ZSL w Inowrocławiu, uczestniczyła też w obchodach rocznicy 3 Maja oraz innych świąt. Warto tutaj wspomnieć, że Jarosław Brejza czerpał wzorce od starszego brata Ryszarda, który w 1980 roku zaangażował się w organizowanie struktur Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 11 grudnia 1980 roku wybrany został marszałkiem Konwencji (najwyższy organ uchwałodawczy NZS), a w dniach 3-5 kwietnia 1981 roku reprezentował toruńskie struktury na I Ogólnopolskim Zjeździe Niezależnego Zrzeszenia Studentów w Krakowie. Po zakończeniu studiów, we wrześniu 1981 roku Ryszard Brejza podjął pracę w SP nr 2 w Inowrocławiu, gdzie zorganizował kolejne koło „Solidarności” nauczycielskiej.

W ostatnich miesiącach roku „Solidarność” zorganizowała kilka rocznicowych uroczystości. W sierpniu świętowano pierwszą rocznicę podpisania porozumień, a 22 października w Sali Młodzieżowego Domu Kultury miało miejsce spotkanie z okazji rocznicy utworzenia MKZ. Jeszcze wcześniej, 16 października w auli I LO, Komisja Okręgowa zorganizowała własne obchody rocznicy powołania Międzyszkolnego Komitetu Założycielskiego, na które przybyła Anna Walentynowicz. Podniosłą atmosferę uroczystości zakłóciło wystąpienie gościa. Anna Walentynowicz omówiła przebieg wydarzeń z sierpnia 1980 roku, ale jednocześnie wyraziła swoje niezadowolenie z powodu odsunięcia jej od władz w związku.  Wiele krytycznych opinii wypowiedziała pod adresem Lecha Wałęsy, zarzucając mu m.in. nieprzestrzeganie zasad demokratycznych w podejmowaniu decyzji związkowych. Słowa te spotkały się z niezadowoleniem części zebranych, niektórzy w geście protestu opuścili aulę.

12 grudnia 1981 roku miało miejsce ostatnie zebranie zarządu Komisji Okręgowej. Podczas spotkania wyraźnie odczuwało się napiętą atmosferę w kraju, ale mimo wszystko uczestnicy dobrze podsumowali miniony okres planując kolejne przedsięwzięcia. Pod koniec 1981 roku związek liczył już 1723 członków skupionych w 41 kołach. Żegnając uczestników przewodniczący Henryk Łada złożył wszystkim życzenia z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia. Zaledwie kilka godzin później okazało się, że dla milionów Polaków święta będą miały zupełnie nieoczekiwany przebieg.


 


« powrót